Otwarcie nowej galerii w Warszawie Jedynej takiej w Europie

Blendy w arkadach podkreślone są kolorem, dla stworzenia odpowiedniego tła do ekspozycji malowideł i kamiennych detali architektonicznych. W sali głównej wschodniego traktu galerii na dłuższych ścianach wprowadzono płytkie arkady. Znajdują się tam malowidła rozmieszczone podobnie jak w świątyni w Faras.

Znaleziska z terytoriów innych niż Faras

• Więcej artykułów o programie „O dziełach sztuki…”.
• – Galeria Faras jest unikalna w Europie – mówi „Rz" Alfred Twardecki, kurator Zbiorów Sztuki Starożytnej i Wschodniochrześcijańskiej Muzeum Narodowego. – A na świecie jest jedną z dwóch, bo druga część zabytków średniowiecznej kultury chrześcijańskiej i sztuki nubijskiej znajduje się w muzeum w Chartumie. My mamy ponad 60 wspaniałych malowideł z VIII–XIV wieku, odkrytych i uratowanych przez ekipę polskich archeologów pod kierunkiem prof. Kazimierza Michałowskiego.
• Uczelnia została powołana decyzją Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w dniu 25 września 2008 r.
• Jedną z pierwszych czynności było zabezpieczenie delikatnej powierzchni malowideł i odpowiednie jej utwardzenie, aby nie popękała w trakcie zdejmowania ze ściany.

Dzięki nowoczesnej animacji i grafice komputerowej zobaczymy prezbiterium, nawy, kaplice i przedsionek w sposób pozwalający zrozumieć pierwotne rozmieszczenie malowideł, którymi na przestrzeni wieków pokrywano ściany kościoła. Prezentowana w ramach ekspozycji cyfrowa rekonstrukcja wnętrza katedry w technologii stereoskopowej 3D (projekt FARAS 3D) pozwoli nam po raz pierwszy od ponad tysiąca lat wejść do nubijskiej świątyni. W części sali zaprojektowanej tak, by oddawała nastrój panujący w historycznym wnętrzu sakralnym, znajdują się malowidła rozmieszczone podobnie jak w faraskiej świątyni.

Przywiezione do Polski malowidła były prezentowane w warszawskim muzeum od 1972 roku, w galerii praktycznie niezmienianej do 2011 roku, kiedy podjęto decyzję o jej przebudowie. Nekropolę biskupów, stele fundacyjne katedry, pałacu eparchów, kościoła na południowym stoku oraz następne malowidła – Archanioła Michała z mieczem i św. Obejrzy zrekonstruowane w 3D wnętrze kościoła ze wszystkimi malowidłami, również tymi, które obecnie znajdują się w muzeum w Chartumie. 67 przedstawień malarskich, a także wiele innych dzieł faraskich znajdujących się w MNW, stanowi dziś największy i najcenniejszy zespół zabytków archeologicznych pochodzących z wykopalisk prowadzonych za granicą, jaki udało się pozyskać do polskich zbiorów muzealnych. Tam też będzie można uzyskać szczegółowe informacje na temat Nubii, katedry, malowideł ściennych i ich ikonografii, polskich wykopalisk w Faras itp. W VII wieku w Faras, noszącym wówczas nazwę Pachoras, wzniesiona została pierwsza katedra, prawdopodobnie w tym samym miejscu, w którym w VIII wieku stanął kościół odkryty przez polskich archeologów uczestniczących w Kampanii Nubijskiej.

W moim rodzinnym domu wisiały reprodukcje malowideł z Faras. Oprócz katedry w Faras odkopano także stary klasztor, pałac biskupów, ruiny pałacu królewskiego, domy mieszkalne i pomieszczenia gospodarcze. W internecie uruchomiono stronę „Faras 3D”, która ma w nowoczesnej formie prezentować jedno z najważniejszych odkryć polskich archeologów, czyli katedrę z Faras w północnym Sudanie.

Sala VII: krzyże z kręgu Kościoła wschodniego

Sala mieszcząca główną ekspozycję malowideł ściennych ma hierarchiczny, kierunkowy charakter. Jak piszą twórcy projektu przebudowy Galerii, w pracy nad projektem nowej aranżacji starano się uzyskać nastrój charakterystyczny dla historycznego wnętrza sakralnego, jednak bez dosłownych odniesień do architektury katedry w Faras. 17 października 2014 roku Galeria Faras została otwarta na nowo po przebudowie i dokonaniu nowej aranżacji. Galeria Faras w Muzeum Narodowym w Warszawie została udostępniona zwiedzającym w 1972 roku. Od czasu ratunkowej Kampanii Nubijskiej wzrosło zainteresowanie naukowców Sudanem i jego dawnymi kulturami.

Skarby sztuki starożytnej

W lica malowideł Anioła Michała z Mieczem i Merkuriusza wprasowano masę składającą się z wosku i kalafonii, którymi była ona i tak już w dużej mierze przesycona. Sole usunięto za pomocą wody destylowanej, którą delikatnie spryskano tył malowideł, a następnie usunięto po 30 minutach. Najbardziej uszkodzona była biała warstwa faras3d.pl zaprawy i gipsu bezpośrednio pod powierzchnią malowideł. Duża ilość rozpuszczalnych soli występująca w zaprawie stanowiła potencjalne zagrożenie dla zabytków. W przypadku niektórych malowideł wgłębienia powstałe w wyniku usunięciu zaprawy wypełniono kitem kredowym, który przy doczyszczaniu wykruszał się bez problemu.

Po oczyszczeniu lica ustalono barwę i fakturę tła poszczególnych malowideł. Natomiast ze względu na bardzo wysoką wartość dokumentacyjną zabytków nie przeprowadzono żadnych uzupełnień barwnych. Braki w powierzchni lica uzupełniono ziarnistą zaprawą o neutralnym tonie dopasowanym do barw każdego z malowideł.

Nadproże i dwa malowidła – wizerunek Archanioła Michała oraz świętego arcybiskupa. W depozycie w Muzeum Luwru znajduje się kilka zabytków z Faras, będących własnością Muzeum Narodowego w Warszawie. W galerii prezentowane są również wyroby ceramiki koptyjskiej.

Zostały udostępnione publiczności w Muzeum Narodowym w Warszawie wraz z elementami dekoracji architektonicznej katedry oraz innych kościołów i budowli z Faras. Połowa pojechała do muzeum w Chartumie, połowa do Polski. Katedra, którą odkryli Polacy pochodziła z połowy VII w., a świetnie zachowane ścienne malowidła nazwano cudem z Faras. Nubia pozostała w izolacji aż do XIII w., kiedy to także poddała się islamizacji. Polegała ona na harmonijnym łączeniu badań archeologicznych z pracami konserwatorskimi i ratowaniem zabytków. Władze Egiptu i Sudanu wystosowały do UNESCO apel o międzynarodową pomoc w ratowaniu zabytków Nubii.

Dzięki pracom badawczym prowadzonym na terenie starożytnego ośrodka miejskiego Faras w pobliżu granicy sudańsko-egipskiej odkryto dobrze zachowane ruiny kościoła katedralnego z VIII wieku. W głównej sali węższego, wschodniego traktu galerii przestrzeń uporządkowana została poprzez obustronne wprowadzenie na jej dłuższych ścianach rytmu płytkich arkad. Prezentowane w Muzeum Narodowym w Warszawie malowidła to unikatowa w skali światowej kolekcja chrześcijańskiej sztuki średniowiecznej z terenów Afryki. Nie spodziewał się odkryć katedry chrześcijańskiej – tłumaczyła dr Magdalena Łaptaś, która zajmuje się dziełami sztuki z Katedry w Faras.

Dzięki multimediom, dla których przeznaczona zostanie specjalna przestrzeń, widz, także niepełnosprawny, zapozna się z dziejami Nubii chrześcijańskiej, architekturą, malowidłami katedry, z ich ciekawą ikonografią. W części sali zaprojektowanej tak, by oddawała nastrój panujący w historycznym wnętrzu sakralnym, znajdą się malowidła rozmieszczone podobnie jak w faraskiej świątyni. Do zbiorów muzealnych trafiły one dzięki polskim archeologom uczestniczącym w objętej patronatem UNESCO wielkiej międzynarodowej akcji ratowania pozostałości dawnych kultur Doliny Nilu rozwijających się na południe od I katarakty. W następnej sali, imitującej wnętrze sakralne, znajdą się niemal wszystkie malowidła ścienne z naw i kaplic katedry, pokazane w układzie zbliżonym do oryginalnego rozmieszczenia w kościele.

Od Faras do współczesnych badańOdkrycie w Faras zapoczątkowało badania nad średniowieczną kulturą nubijską. Razem z muzykami słuchacze odbędą podróż do zasypanej piaskami katedry sprzed ponad 1000 lat. To jedna z niewielu okazji, by posłuchać muzyki w otoczeniu chrześcijańskich malowideł z Faras, które przemówią do nas tak jak przed wiekami. Następne czwartkowe spotkania będą poświęcone ikonografii odkrytych malowideł oraz odkrywcy Faras i patronowi muzealnej Galerii – prof. Kazimierzowi Michałowskiemu. Początek 2022 roku to bogaty program wydarzeń naukowych i popularyzatorskich podsumowujących jedno z największych odkryć polskiej archeologii w XX wieku. Zastosowany w Warszawie oryginalny sposób montażu malowideł ogromnie usprawnił technikę prac konserwatorskich stosowanych w konserwacji malowideł ściennych.